Yürütme Organının Yapısı ve Cumhurbaşkanı

Yürütme organının yapısını belirleyebilmek.

 • Yürütme organı, yapısı bakımından iki ana tipe ayrılabilir: Monist (tekçi) yürütme ve düalist (ikici) yürütme. Monist yürütme; Yürütme yetkisinin tek bir kişi veya bir kurulda toplandı¤ı yürütme çeşididir. Düalist yürütme ise; Yürütme yetkisinin bir kişi (devlet başkanı) ile bir kurul (bakanlar kurulu) arasında bölüşüldü¤ü yürütme çeşididir. Parlamanter rejimi benimseyen ülkemizde yürütme organı düalist yapıdadır. 1982 Anayasası’na göre yürütme yetki ve görevi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından kullanılmakta ve yerine getirilmektedir.

1961 ve 1982 Anayasaları’na göre Cumhurbaşkanı’ nın seçimini ve tarafsızlığını açıklayabilmek.

• 1982 Anayasa’sıyla anayasa koyucu, daha önceki Cumhuriyet Anayasaları’nın öngördüğü biçimde Cumhurbaşkanı’nın seçimi yetkisini Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne bırakmıştır. Böylece Cumhurbaşkanı’ nın doğrudan halk tarafından seçimi yöntemi benimsenmemiştir. Ancak 1982 Anayasa’sıyla 1961 Anayasası’ndan farklı olarak, Cumhurbaşkanı’nın yasama organı dışından da seçilebilmesine olanak verilmiştir.

• Cumhurbaşkanı’nın görev süresinin yedi yıl olarak saptanması, bir kişinin iki defa Cumhurbaşkanı seçilememesi ve seçimin nitelikli çoğunlukla yapılacağına ilişkin düzenlemeler ile Cumhurbaşkanı’nın tarafsızlığı sağlanmaya çalışılmıştır.

Cumhurbaşkanı’nın görev ve yetkilerini sıralayabilmek.

• Cumhurbaşkanı’nın 1982 Anayasası’nın 104. maddesinden kaynaklanan yetkileri üç alanı kapsamaktadır. Bu yetkileri her bir alan için birkaç örnekle sıralamak gerekirse;

• Yasama İle İlgili Görev ve Yetkileri;

- Kanunları yayımlamak,

- Anayasa değişikliğine ilişkin kanunları gerekli gördüğü takdirde halkoyuna sunmak,

- Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin yenilenmesine karar vermek.

• Yürütme İle İlgili Görev ve Yetkileri;

- Başbakanı atamak ve istifasını kabul etmek,

- Türk Silahlı Kuvvetleri’nin kullanılmasına karar vermek,

- Kararnameleri imzalamak.

• Yargı İle İlgili Görev ve Yetkileri;

- Anayasa Mahkemesi üyelerini seçmek,

- Danıştay üyelerinin dörtte birini seçmek,

- Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerini seçmek.

Cumhurbaşkanı’nın tek başına yapabileceği işlemleri saptayabilmek.

• Cumhurbaşkanı, Devletin başı olmak sıfatıyla Türkiye Cumhuriyeti’nin ve Türk Milleti’nin birliğini temsil eder; Anayasa’nın uygulanmasını, Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını gözetir. Cumhurbaşkanı’nın, Anayasa ve diğer kanunlarda tek başına yapabileceği belirtilen işlemleri dışındaki bütün kararları, Başbakan ve ilgili bakanlarca imzalanır; bu kararlardan Başbakan ve ilgili bakan sorumludur.

Cumhurbaşkanı’nın cezai sorumluluğuna neden olan eylemleri belirleyebilmek.

• Parlamanter rejimlerde devlet başkanının siyasal sorumsuzluğu yanında cezai sorumsuzluğu da ilke olarak benimsenmiştir. Cezai sorumsuzluk ancak görevle ilgili suçlardan dolayı söz konusu olmaktadır. Adi suçlara ilişkin olarak 1982 Anayasası’nda açıklık olmamakla beraber, Cumhurbaşkanı’nın kişisel suçlardan sorumlu olduğu kabul edilebilir. Cumhurbaşkanı’na vekâlet konusunu açıklayabilmek.

• Cumhurbaşkanı’nın hastalık ve yurt dışına çıkma gibi sebeplerle geçici olarak görevinden ayrılması hallerinde, görevine dönmesine kadar; ölüm, çekilme veya başka bir sebeple Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması halinde de yenisi seçilinceye kadar, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Cumhurbaşkanlığı’na vekillik eder ve Cumhurbaşkanı’ na ait yetkileri kullanır.