Yakalama ve Gözaltına Alma Yetkisi

Yakalama, kural olarak hakim kararına gerek olmadan, kişinin özgürlüğünü geçici olarak kısıtlamaktır. Gözaltı, yakalanan kişi hakkındaki işlemlerin tamamlanarak adli mercilere teslimine veya serbest bırakılmasına kadar geçen kanuni süreyi ifade eder.

• Yakalamanın dört şartı vardır. Bunlar: kişilerin özgürlüğünün geçici olarak fiilen kısıtlanması; amacın yakalanacak kişiyi muhafaza altına almak veya mahkeme huzuruna çıkarmak olması; yakalamanın mahkeme huzuruna çıkarmak amacıyla gerçekleştirilmesi halinde ortada işlenmiş spesifik ve somut bir suçun olması ve yakalanacak kişinin araştırılan suçu işlediğine dair kuvvetli iz, eser, emare ve delil bulunmasıdır. Yakalamanın çeşitlerini sıralamak.

• İki çeşit yakalama vardır. Bunlar, adli amaçlı ve önleme amaçlı yakalamadır.

Yakalama yetkisinin kullanılabileceği durumları saptamak.

• Yakalama yetkisinin kullanılabileceği durumlar CMUK ve PVSK’da belirtilmiştir. Bunlar: meşhut cürüm yakalaması, tutuklama yakalaması,kolluğa mukavemet yakalaması, kolluğun emirlerini yerine getirmeme üzerine yakalama, yakalama ve tutuklama müzekkeresi üzerine yakalama, sarhoşların yakalanması, akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol bağımlısı, serseri veya hastalık bulaştırabilecek kişilerin yakalanması, küçüklerin yakalanması, ülkeye usulsüz girenlerle sınır dışı etme ve iade kararı üzerine yakalama ve kimlik yakalamasıdır. Yakalama sonrası yapılması gereken işlemleri sıralamak.

• Yakalanan kişinin üst araması yapılır, hakları hatırlatılır, yakalandığı istediği yakınına derhal bildirilir, sağlık raporu alınır, yakalama işlemi ve uygulanan tedbirler derhal Cumhuriyet savcısına bildirilir. Suçun iz, emare, eser ve delillerinin yok edilmesini

veya bozulmasını önleyecek tedbirler alınır. Yakalama işlemi bir tutanakla tespit edilir, bu tutanağın bir sureti yakalanan kişiye verilir. Yakalanan kişiye şüpheli ve sanık hakları formu düzenlenerek imzalı bir örneği verilir. Yakalanan kişi en kısa zamanda gözaltı birimine götürülür, yakalama sebebi ortadan kalkanlar derhal serbest bırakılır. Gözaltı birimine getirilen kişi hakkında uygulanacak hükümleri açıklamak.

• Gözaltı birimine getirilen kişi nezarethaneye konulmadan önce aranır, kendisine zarar verebilecek kemer, kravat, ip, kesici ve delici alet gibi nesnelerden arındırılır, üzerinden çıkan eşya ve paralar muhafaza altına alınır, eşyalar hakkında bir tutanak düzenlenir ve bu tutanağın bir sureti üstü aranan kişiye verilir. Nezarethane girişi, nezarethaneye alınanların kaydına ait deftere kaydedilerek sağlanır. Bu defterde yakalanan kişinin kimlik bilgileri, gözaltına alınmasına esas teşkil eden bilgiler, giriş bilgileri, sanık hakkında yapılan işlemler ve çıkış bilgileri yer alır. Nezarethanenin özelliklerini sıralamak.

• Nezarethaneler en az 7 metrekare genişliğinde, 2.5 metre yüksekliğinde ve duvarlar arasında en az 2 metre mesafe olacak şekilde düzenlenir. Yeterli tabii ışıklandırma ve havalandırma imkanları sağlanır. Nezarethanelerde zaruri haller dışında 5’ten fazla kişi bir arada gözaltında tutulmaz. Nezarethanelerde yeteri kadar sabit ve dayanıklı oturma yerleri bulundurulur. Tuvalet, banyo ve temizlik ihtiyaçlarının giderilmesi için gerekli tedbirler alınır. Nezarethane girişine onaylanmış nezarethane talimatı asılır. Gözaltı süresi, salıverme ve adli mercilere sevk konularını açıklamak.

• Gözaltı süresi, kişinin yakalanmasıyla birlikte başlar. Yakalanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç, normal (DGM kapsamına girmeyen) suçlarda temel gözaltı süresi, fail sayısı 1 veya 2 ise, 24 saattir. Fail sayısının 3 veya daha fazla olması ve fail sayısının çokluğu ve delil toplamadaki güçlük dolayısıyla 24 saatin yetmemesi durumunda gözaltı süresi 4 güne (96 saate) kadar Cumhuriyet Savcısının kararıyla uzatılabilir.

• DGM kapsamına giren suçlarda ise fail sayısının 1 veya 2 kişi olması halinde temel gözaltı süresi 48 saattir. Fail sayısının 3 veya daha fazla olması ve fail sayısının çokluğu ve delil toplamadaki güçlük dolayısıyla bu sürenin yetmemesi halinde, bu süre DGM Cumhuriyet Savcısının kararıyla 96 saate uzatılabilmektedir. DGM’nin görev alanına giren suçların olağanüstü hal ilan edilen bölgelerde işlenmesi durumunda, 4 günlük süre Cumhuriyet savcısının talebi ve hakim kararıyla 7 güne kadar uzatılabilir. Hakim

karar vermeden önce yakalanan kişiyi dinler.

• Yakalanan kişi, yakalama sebebinin ortadan kalkması halinde kolluk kuvvetince derhal salıverilir. Yakalanan kişi, hakkında ıslah veya tedavi tedbiri alınması gereken kişilerden ise ilgili kuruma teslim edilir. Yakalama işlemine karşı hakime başvurma hakkını açıklamak.

• Devlet Güvenlik Mahkemesinin yetkisine giren suçlarda bu hak kullanılamaz. Bu hak yakalama işlemine veya gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı kullanılabilir. Amaç, haksız yakalanan ve tutulan kişinin hemen serbest bırakılmasını sağlamaktır. Başvuru sulh hakimine yapılır. Sulh hakimi derhal ve nihayet 24 saat içinde başvuruyu sonuçlandırır. Yakalanan kişilerin teşhiri konusunu açıklamak.

• “Suçluluğu ispat edilene kadar herkes suçsuzdur” ilkesi gereği, gözaltındaki bir kişi “suçlu” olarak kamuoyuna, duyurulamaz, basın önüne çıkartılamaz, görüntüleri alınamaz, teşhir edilemez, haklarındaki soruşturma evrakı hiçbir şekilde yayımlanamaz. Yakalanan kişilerin kimliklerini içermeyen olay bilgileri basın bildirisi şeklinde basın yayın organlarına bildirilebilir. Küçüklerle ilgili özel hükümleri sıralamak.

• Fiili işlediği zaman 11 yaşını bitirmemiş çocuklar ile 15 yaşını bitirmemiş sağır ve dilsizlere ceza verilmeyeceği için bu kişiler suç nedeni ile yakalanamaz. Ancak fiil, kanunen 1 seneden fazla hapis cezasını veya daha ağır bir cezayı gerektiren bir cürüm ise kimlik ve suç tespiti amacıyla yakalama yapılabilir. Kimlik tespitinden hemen sonra küçük serbest bırakılır. Suç tespitinde küçük hiçbir suretle kullanılmaz. Tespit edilen kimlik ve suç, mahkeme başkanı tarafından tedbir kararı alınmasına esas olmak üzere derhal Cumhuriyet savcılığına bildirilir. 11 yaşını bitirmiş, ancak 18 yaşını doldurmamış olanlar suç sebebiyle yakalanabilirler. Haksız yakalananların tazminat isteme hakkını açıklamak.

• Anayasa ve diğer kanunlarda gösterilen hal ve şartlar dışında yakalanmasına karar verilen, yakalama sebepleri ve haklarındaki iddialar kendilerine yazılı olarak hemen bildirilmeyen, yakalanıp da kanuni süresi içinde hakim önüne çıkarılmayan, hakim önüne çıkarılmaları için kanunda belirtilen süre geçtikten sonra hakim kararı olmaksızın hürriyetlerinden yoksun kılınan, yakalanıp da bu durumları yakınlarına hemen bildirilmeyen, kanun dairesinde yakalandıktan sonra haklarında kovuşturma yapılmasına veya son soruşturmanın açılmasına yer olmadığına veya beraatlarına veya ceza verilmesine mahal olmadığına karar verilen kişilerin uğradıkları zarar karşılığı tazminat isteme hakları vardır.