Döviz Piyasası

Döviz, geniş anlamda bütün yabancı ödeme araçlarını, dar anlamda ise sadece yabancı paralar üzerine yazılı ticaret poliçelerini ifade eder. Efektif ve kaydi nitelik taşıyabilir. Uluslararasındaki ödemeler, büyük ölçüde efektif dövizle değil, kaydi dövizle gerçekleştirilir. Çünkü, efektif dövizin nakli riskli ve masraflıdır. Türkçe'de latinceden gelen kambiyo sözcüğü de, nakit, döviz, altın, senet gibi menkul değerler üzerine yapılan işlemleri kapsayacak şekilde kullanılır. Bu anlamda kambiyo ve döviz, yabancı ülke parasını ve bu ülke parası üzerinden düzenlenen ticari senet, çek ve havale gibi ödeme araçlarını ifade etmek üzere birbirlerinin yerlerine kullanılmaktadır. Döviz, yani her yabancı para uluslararası ödeme aracı olarak kullanılmaz. Ödemeler bilançosu açık veren, borçlarını ödemede zorluk çeken, ekonomisi zayıf olan ülkelerin paraları döviz olmakla beraber, uluslararasında pek kabul görmez. Uluslararasında kabul gören milli paralar, konvertibldir. Bir ülkenin parasının konvertibl olması için ülkenin ödemeler bilançosu büyük ve devamlı ölçüde açık vermemeli, ülke dışa açık bir ekonomik yapıda olmalı, dış ticaret ve döviz işlemlerinde kısıtlamalar olmamalı, ülkenin dünya ekonomisinde ortaya çıkabilecek ani bir krizi karşılayabilecek ölçüde altın ve döviz rezervleri bulunmalı, ülkedeki enflasyon oranı ticaret yapılan ülkelerdeki enflasyon oranlarından çok yüksek olmamalıdır. Bir milli paranın diğerine çevrilme işi, döviz piyasasında veya kambiyo borsasında yapılır. Döviz piyasasında, döviz alış ve satışı yapılır ve döviz kuru oluşur. Döviz piyasasının belli bir mekanı yoktur. Döviz piyasası, kredi sağlar, satın alma gücü transferinde bulunur, döviz risklerini önler ve dış ticaret dengesinin zaman içinde kurulmasına yardım eder. Döviz kuru, iki milli para birimi arasındaki değişim oranıdır. Kur, ülkeler arasındaki fiyat seviyelerini birbirlerine bağlayarak fiyat ve maliyet karşılaştırmaları yapılmasına imkan sağlar. Döviz kuru, döviz piyasasında oluşur. Döviz piyasalarında yapılan alış ve satışlarda belirlenen ve her gün kambiyo fiyat cetvelleri ile ilan edilen döviz fiyatlarına cari veya gerçek kur denir. Bu kur, borsada oluşan değerdir. İki milli para arasında doğrudan uygulanan döviz kuruna düz kur denir. Eğer iki ayrı döviz piyasasında iki farklı kur oluşursa, bu fark döviz arbitrajı ile ortadan kalkar. Böylece arbitraj, değişik döviz piyasalarını birbirine bağlar ve hepsinin bir tek piyasaya dönüşmesine yardımcı olur. Döviz işlemleri ile ilgili kuruluşlar dövizi, sadece döviz kurlarından değil, aynı zamanda vadeli olarak da alıp satarlar. Dolayısıyla kurlar arasında bir fark ortaya çıkar. Vadeli döviz piyasasında döviz, üzerinden anlaşılan fiyattan belli bir süre sonra alıcıya devredilir. Bunun sebebi, ilerde döviz kurlarında olabilecek değişikliklerdir. Hedging, döviz işlemleri yapanların döviz riskinden korunmak amacıyla başvurdukları bir borsa tekniğidir. Döviz spekülasyonu ise, bir ekonomik değerin gelecek dönemlerdeki değeri konusunda yapılan tahminlere dayanarak ileriki dönemde kâr sağlamak amacıyla bugünden yapılan bir ticari işlemdir. Spekülasyondan amaç, ileride fiyatında artış umulan ekonomik değeri bugünden satın almak, fiyatında düşme beklenen değeri satarak bir kâr elde etmektir. Döviz swapları, vadeli döviz piyasalarında yapılır. Döviz swap sözleşmeleriyle, anında teslim işlemiyle aksi yönde vadeli teslim işlemi birbirine bağlanarak iki ayrı işlem aynı anda yapılan tek bir işleme indirgenmektedir. Böylece, satılan bir dövizin vade sonunda geri satın alınması veya aksine satın alınan dövizin vade sonunda satılmasının takas edilmesi söz konusu olmaktadır. Döviz opsiyonu, geleceğe yönelik bir piyasadır. Döviz ile birlikte, hisse senedi, faiz sözleşmesi, maden gibi bir kıymeti alıcısına, daha önceden belirlenmiş bir fiyat ve ileri bir tarihte alma ya da satma hakkını vererek yapılan sözleşmeler opsiyon sözleşmeleridir. Futures piyasaları. organize borsalarda işlem görürler. Forward piyasalara göre daha likittir ve bu piyasalarla benzer mekanizmalarla işler. Türkiye'de 1567 Sayılı Yasa'nın verdiği yetkiye dayanılarak daha sonra çıkartılan Bakanlar Kurulu Kararları ile döviz rejimi düzenlenmiştir.